Program bezdomność

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNE
PROGRAM BEZDOMNOŚĆ

WARSZAWA, 2000


I. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA PROGRAMU

1. Bezdomność, z uwagi na skalę zjawiska, jego złożone przyczyny oraz szczególnie dotkliwe społeczno-ekonomiczne skutki, jest kwestią społeczną o zasięgu i znaczeniu globalnym, mającą swoje specyficzne, regionalne i lokalne uwarunkowania.

2. Bezdomność warunkują liczne przyczyny, do których należy zaliczyć przede wszystkim:
  3. Kwestia bezdomności nie jest problemem nowym, chociaż niektóre jej aktualne uwarunkowania wymagają ponownej diagnozy. Od właściwego określenia istoty i specyfiki konkretnego przypadku bezdomności zależy odpowiedni dobór środków przeciwdziałania. Taki powinien być punkt wyjścia przy konstruowaniu programu wychodzenia z bezdomności.

4. Dlatego, założenia programowe i konkretne działania w obszarze bezdomności powinny uwzględniać wszystkie cechy szczególne tego problemu społecznego oraz miejsce wśród zagrożeń społecznych w ujęciu makrospołecznym oraz lokalnym.

5. Warunkiem koniecznym racjonalnych i skutecznych działań na rzecz rozwiązywania problemów bezdomności powinno być uwzględnienie następujących zasad:
  6. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej będzie wspierać związane z rozwiązywaniem problemu bezdomności inicjatywy społeczne podjęte przez właściwe, publiczne i pozarządowe, podmioty polityki społecznej, szczególnie poprzez:

1) działania o charakterze profilaktycznym, zapobiegające utrwalaniu się i poszerzaniu zjawiska bezdomności (z uwzględnieniem niezbędnej profesjonalnej identyfikacji problemu i analizy towarzyszących bezdomności zagrożeń społecznych w środowisku lokalnym)
  2) działania o charakterze osłonowym, zapobiegające degradacji biologicznej i społecznej każdej kategorii osób bezdomnych / z zastosowaniem standardowych rodzajów i form świadczeń pomocy społecznej, z wykorzystaniem dostępnych środków oraz podstawowych elementów pracy socjalnej
  3) działania o charakterze aktywizującym, zmierzające do wyprowadzania z bezdomności konkretnych osób i grup społecznych, rokujących perspektywy przezwyciężenia tej sytuacji
  II. CELE PROGRAMU

Na podstawie ustalonych założeń, ze względu na istotę, przedmiot i zakres kwestii społecznej bezdomności, do celów podstawowych Programu należy zaliczyć:

1) zapewnienie osobom zagrożonym bezdomnością oraz bezdomnym bezpieczeństwa socjalnego ( profilaktyka i osłona socjalna ) oraz warunków do pełnienia właściwych, adekwatnych do ich możliwości i potrzeb , społecznie użytecznych ról i funkcji społeczno ? zawodowych (aktywizacja)
  2) wspieranie i promocja stosowanych w praktyce modelowych, innowacyjnych rozwiązań w zakresie zapobiegania bezdomności, przeciwdziałania jego skutkom, tworzenia szans i warunków wyjścia z bezdomności
  III. ZADANIA PROGRAMU

1. Ważnym zadaniem Programu jest stały monitoring statusu formalno-prawnego oraz społeczno-zawodowego osoby bezdomnej
  2. Istotnym zadaniem Programu jest także weryfikacja dotychczasowych i pozyskanie nowych źródeł wiedzy o bezdomności i sposobów ich wykorzystania. 3. Przyjąć należy, w myśl podstawowych założeń Programu, że wszelkie działania w zakresie profilaktyki bezdomności muszą uwzględniać zasadę antycypacji, czyli uprzedzenia okoliczności, w odniesieniu do poszczególnych kategorii osób zagrożonych bezdomnością.

4. Pomoc społeczna, jako instytucja działań osłonowych wobec osób bezdomnych, bez względu na ich rodowód, w pierwszej instancji, powinna być zintegrowanym zespołem usług socjalnych, świadczonych przez podmioty publiczne i pozarządowe, na rzecz zaspokojenia elementarnych potrzeb tej grupy społecznej, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym
  a także: 
- placówki pomocy doraźnej ( jadłodajnie, kuchnie dla ubogich, punkty pomocy medycznej, sanitarnej, rzeczowej oraz domy dziennego pobytu, świetlice, hostele dla ofiar przemocy i inne ).

Funkcjonowanie tych podmiotów i placówek powinno być integralną częścią lokalnej strategii rozwiązywania problemów społecznych, w ramach ogólnej strategii rozwoju regionalnego i lokalnego.

5. Część programu skierowana na wychodzenie z bezdomności, w stosunku do osób bezdomnych rokujących nadzieje powrotu do społeczeństwa, stanowić powinna odrębną propozycję rozszerzającą formy i zakres działań osłonowych
  6. Niezbędna praktyka szerokiego upowszechniania informacji o działalności poszczególnych placówek dla bezdomnych jako miejsc życiowego oparcia i pomocy w rozwiązywaniu trudnych problemów.

7. Na każdym poziomie tworzenia i realizacji programu (profilaktyka bezdomności, działania o charakterze osłonowym oraz aktywizującym) nieodzowne jest prowadzanie szkoleń dla kadry merytorycznej i wolontariuszy, bezpośrednio uczestniczących w niesieniu pomocy osobom zagrożonym bezdomnością oraz bezdomnych.

8. Konieczna jest promocja sprawdzonych w działaniu rozwiązań, jako godnych naśladowania przykładów dla wszystkich podmiotów polityki społecznej. Ważną rolę w tym zakresie powinny spełniać ogólnopolskie i lokalne środki masowego przekazu, w tym periodyki organizacji pozarządowych.

9. Efektywność zamierzonych działań uzależniona będzie od stopnia uwzględnienia lokalnej specyfiki bezdomności. Fakt ten będzie ważnym kryterium przy doborze partnerów społecznych wyrażających gotowość udziału w Programie.

10. Program jest przedsięwzięciem interdyscyplinarnym, gdzie rola Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej polegać będzie na wspieraniu, koordynacji i promocji autorskich propozycji rozwiązywania problemów bezdomności w określonym środowisku lokalnym.

11. Uznać należy, że właściwym, pierwotnym partnerem w realizacji zadań Programu powinny być następujące podmioty polityki społecznej: - lokalne samorządowe i pozarządowe podmioty polityki społecznej, w porozumieniu z samorządem wojewódzkim i wojewódzkimi organami administracji rządowej, oraz ich merytorycznym oraz techniczno-organizacyjnym udziałem.

12. Należy wyraźnie podkreślić, iż realizowany Program, wychodząc z zasady pomocniczości, stanowić musi przedsięwzięcie komplementarne w stosunku do zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego w zakresie niesienia pomocy osobom bezdomnym.

13. Doświadczenia lat ubiegłych, będące rezultatem realizowanych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zadań na rzecz przeciwdziałania bezdomności oraz innym krytycznym sytuacjom życiowym wybranych grup społecznych, dowodzą słuszności szerokiego włączenia do Programu organizacji pozarządowych. Dysponują one bogatą infrastrukturą społeczną, własną bazą lokalową, w której niejednokrotnie pracuje wysoko wykwalifikowany personel oraz wolontariusze. Stosują sprawdzone w różnych warunkach metody pracy socjalnej z bezdomnymi. Cechuje je duża mobilność, elastyczność i efektywność w realizacji usług socjalnych. Organizacje pozarządowe są instytucjami otwartymi na propozycje współdziałania samorządem terytorialnym w sytuacjach szczególnie społecznie dotkliwych i nagłych.

IV. REALIZACJA PROGRAMU

1. Podstawowe założenia 
Program , obejmujący swym zasięgiem działania profilaktyczne, osłonowe i aktywizujące, jest przedsięwzięciem długofalowym, którego realizacja odbywa się w etapach rocznych, po sporządzeniu szczegółowego wykazu priorytetowych zadań oraz preliminarza kosztów ich realizacji.

Zasadą nadrzędną realizacji programu jest współdziałanie administracji rządowej, samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych na rzecz rozwoju usług społecznych wobec osób bezdomnych poprzez tworzenie wspólnych projektów w tym zakresie.

2. Zasady dotowania podmiotów świadczących usługi socjalne na rzecz osób bezdomnych w roku 2000. 
Doświadczenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej dotyczące finansowania działań na rzecz osób bezdomnych, jak również diagnoza aktualnych potrzeb w tym obszarze, uzasadniają przyjęcie do realizacji w 2000 roku ogólnopolskiego programu wspierania inicjatyw lokalnych skierowanych na pomoc osobom bezdomnym.

Głównymi celami tegorocznego programu dotowania przedsięwzięć lokalnych, których kierunki zbieżne są z polityką państwa wobec osób bezdomnych, a więc preferują działania o charakterze profilaktycznym, osłonowym i aktywizującym, będzie pomoc w utrzymaniu funkcjonującej już bazy lokalowej, wspomaganie realizacji dotychczasowych oraz nowych zadań , jak też umożliwienie rozwoju i poszerzenia sieci placówek, ze szczególnym uwzględnieniem nowych obiektów przeznaczonych dla osób bezdomnych.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oczekuje, iż w ramach otrzymanych środków, urzędy wojewódzkie, dokonają podziału środków na występujące z ofertą gminy oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi socjalne na rzecz osób bezdomnych tak, aby w poszczególnych gminach zabezpieczone zostały warunki lokalowe do udzielania schronienia oraz innych form pomocy osobom wymagającym wsparcia.

Przeznaczone na ten cel środki stanowić powinny wsparcie finansowe dla działań mających na celu uzupełnianie realizowanych przez administrację publiczną zadań a nie jej powielanie lub zastępowanie.

Dążąc do poprawy sytuacji socjalno-bytowej osób bezdomnych, jak również ewentualnego usamodzielnienia części z nich, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej dokona w 2000 roku podziału środków pozostających w jego dyspozycji oraz pochodzących z ogólnej rezerwy budżetowej, na poszczególne województwa z przeznaczeniem na udzielanie wsparcia finansowego w formie dotacji na realizację autorskich programów tym podmiotom, które przedstawią wiarygodne oferty świadczenia usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, zgodnie z przyjętymi założeniami oraz spełnią stosowne wymagania formalno-prawne.

Za godne wsparcia uznaje się projekty działań wspólnych samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych, których celem jest: Przyznane poszczególnym podmiotom dotacje wykorzystywane mogą być na:
  Ze względu na ograniczoną wysokość pozostających w dyspozycji środków finansowych, jak również dążąc do optymalnego i racjonalnego ich wykorzystania, w ramach przyjętego do realizacji programu, środków nie przyznaje się do wykorzystania na:
  Nie dopuszcza się możliwości przekazywania przez podmiot, który uzyska dotację, czynności związanych z realizowanym projektem innej osobie fizycznej lub prawnej.

Urzędy wojewódzkie, oczekiwać będą od wszystkich zainteresowanych instytucji przedstawienia oferty w zakresie określonym w Programie resortu.

Ofertę należy traktować jako propozycję częściowego dofinansowania planowanego zadania.

Warunkiem rozpatrzenia oferty na okoliczność dotacji jest: Kalkulacja kosztów realizacji przedstawionego zadania oraz wysokość oczekiwanej dotacji powinna zostać sporządzona i przedstawiona w sposób wiarygodny i uwzględniający istniejące realia.

Oferty sporządzone wadliwie, bądź niekompletne, co do wymaganego zestawu dokumentów bądź informacji lub opinii, jak również oferty dotyczące udzielenia dotacji na działania wykraczające poza przyjęte przez Ministerstwo założenia nie będą rozpatrywane przez komisje w poszczególnych województwach ze względów formalnych.

W przypadku pozytywnej decyzji, co do przyznania dotacji, każdy z ubiegających się o środki finansowe podmiot zostanie odrębnie powiadomiony o terminie i miejscu zawarcia stosownej umowy.

Podstawą do wypłacenia przyznanej dotacji będzie umowa zawarta pomiędzy wojewodą (lub jego upoważnionym pisemnie pełnomocnikiem) a ubiegającym się podmiotem. Umowa ta precyzować będzie szczegółowe warunki wykorzystania i rozliczenia dotacji.

Procedura informowania o możliwości ubiegania się o dotacje, podział otrzymanych przez województwo kwoty dla poszczególnych wnioskodawców, jak również sporządzenie wzorów formularzy ofert, umów oraz rozliczeń odbywać się winny w oparciu o Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i form współdziałania administracji publicznej z innymi podmiotami oraz wzorów ofert, umów i sprawozdań z realizacji zadań pomocy społecznej ( Dz.U. z 2000 r. Nr 55, poz.662 ).

Po dokonaniu podziału pozostających w dyspozycji środków, dla województwa na udzielanie wsparcia finansowego w formie dotacji na realizację autorskich programów, zawierających wiarygodne oferty świadczenia usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, przedłożonych przez gminy (w ramach wniosków o uzyskanie wsparcia na zadania własne ) i organizacje pozarządowe (w ramach realizowanych zadań statutowych) prowadzących działalność na terenie województwa, zgodnie z przyjętymi założeniami merytorycznymi załączonego Programu oraz spełniających stosowne wymagania formalno-prawne, środki przekazane zostaną poszczególnym wnioskodawcom.